Behandelingen voor ouderen worden nog te vaak getest bij de verkeerde ouderen

Klinische studies richten zich nog te vaak op fitte ouderen, terwijl artsen steeds meer kwetsbare 65-plussers met meerdere aandoeningen of complexe zorgnoden behandelen. Die kloof tussen onderzoek en praktijk maakt het moeilijk om de juiste behandelkeuzes te maken voor deze groeiende patiëntengroep. In The Lancet pleit een internationaal team onder leiding van UZ Leuven voor klinische studies die deze kwetsbare doelgroep beter weerspiegelen en meer aandacht hebben voor wat oudere patiënten zelf belangrijk vinden.

Het aantal ouderen met kanker en andere chronische aandoeningen is in stijgende lijn. Artsen spreken over een “silver tsunami”: een sterke toename van het aantal oudere patiënten met vaak complexe zorgnoden. Mensen leven langer, maar hebben ook vaker verschillende aandoeningen tegelijk, gebruiken meer geneesmiddelen en hebben meer ondersteuning nodig.

Vooral fitte ouderen in studies

Klinische studies sluiten nog niet altijd aan bij die realiteit. Om te onderzoeken of een behandeling werkt en veilig is, werken ze met strikte voorwaarden voor deelname. Daardoor nemen vooral relatief fitte ouderen deel, terwijl minder fitte of kwetsbare ouderen sneller buiten de deelnamecriteria vallen. Voor artsen, verpleegkundigen en andere zorgverleners is het daardoor niet altijd duidelijk of de studieresultaten ook gelden voor de oudere patiënten die zij dagelijks begeleiden en behandelen. Sommige oudere patiënten krijgen daardoor een behandeling die onnodig zwaar is, terwijl anderen uit voorzichtigheid een mogelijk nuttige behandeling mislopen.

Het team bundelde internationale voorbeelden van studies uit onder meer oncologie, cardiologie, neurologie, orthopedie en endocrinologie die oudere patiënten beter bereiken en betrekken. Sommige studies maken bewust plaats voor kwetsbare patiënten. Andere passen het onderzoek aan, bijvoorbeeld met een lagere startdosis, extra begeleiding of minder belastende controles in de opvolgfase, via huisbezoeken of online consultaties. ​

Met die voorbeelden willen de auteurs onderzoekers een bron van inspiratie bieden om studies beter af te stemmen op oudere patiënten, zonder in te boeten aan wetenschappelijke kwaliteit of veiligheid.

Meer dan langer leven

De onderzoekers benadrukken dat studies ook moeten meten wat voor oudere patiënten zelf belangrijk is. Overleving, ziektecontrole en nevenwerkingen blijven belangrijke uitkomsten, maar vertellen niet het hele verhaal. Voor veel oudere patiënten telt ook of ze zelfstandig kunnen blijven wonen, hun dagelijkse activiteiten kunnen blijven uitvoeren en een goede levenskwaliteit behouden. Een behandeling kan medisch doeltreffend zijn, maar toch te belastend zijn voor iemands dagelijkse leven.

Prof. Hans Wildiers, eerste auteur van het artikel in The Lancet, past die bredere kijk toe in de zorg voor oudere patiënten met kanker. Binnen UZ Leuven werkt hij met een multidisciplinair team aan het uitbouwen van een systematische geriatrische evaluatie. Artsen kijken daarbij niet alleen naar de tumor, maar ook naar de lichamelijke en mentale gezondheid van de patiënt. Onder meer mobiliteit, geheugen, medicatiegebruik en beschikbare ondersteuning bepalen mee welke behandeling haalbaar en zinvol is.

Prof. dr. Hans Wildiers, medisch oncoloog in UZ Leuven: “Als oncoloog zie ik dagelijks oudere patiënten. Leeftijd alleen zegt weinig. De ene tachtigjarige woont zelfstandig en is nog erg actief, terwijl de andere in een woonzorgcentrum verblijft en met geheugenproblemen kampt. Toch zijn het vooral de fitte ouderen die in klinische studies terechtkomen, terwijl die tweede groep vaak volledig buiten beeld blijft. Nog meer dan bij jongeren met kanker moeten we naar de algemene gezondheidstoestand en de mens achter de ziekte kijken. Als klinische studies die aspecten niet meenemen, riskeren we zowel over- als onderbehandeling.”

De mens achter de ziekte

Niet elke oudere patiënt hoeft in elke studie te worden opgenomen, want momenteel zijn lang niet alle studies voldoende aangepast aan ouderen. Het is belangrijk dat klinische studies vanaf het ontwerp beter aansluiten bij de patiënten die artsen in de praktijk behandelen. Daarbij moeten onderzoekers rekening houden met wat iemand fysiek en mentaal aankan, welke ondersteuning beschikbaar is en welke uitkomsten voor die persoon echt belangrijk zijn.

Door het volledige zorgteam, patiënten, naasten en mantelzorgers al bij het ontwerp van studies te betrekken, kunnen studies minder belastend en relevanter worden voor ouderen. Zo bieden de resultaten artsen en andere leden van het multidisciplinaire team meer houvast om behandelingen af te stemmen op de oudere patiënt die voor hen zit.

Advancing the relevance of clinical trials for older patients

Older patients represent the fastest growing patient group in clinical care. They are a heterogeneous group, for whom evidence for making treatment decisions is often scarce. Important domains for advancing the relevance of clinical trials for older patients are selection and inclusion of representative patients, choosing appropriate therapeutic interventions, and studying relevant outcomes. In the last decade, a myriad of publications has recommended multiple solutions that improve the relevance of trials for older people.

The Lancet

Klinische studies

Webpagina UZ Leuven

www.uzleuven.be

Geriatrisch supportteam

Het geriatrisch supportteam (GST) voorziet geriatrische evaluaties en adviesverlening voor kwetsbare ouderen op niet-geriatrische hospitalisatieafdelingen, inclusief spoedgevallen.

www.uzleuven.be

Borstkanker bij ouderen

Dit onderzoeksproject heeft als doel om de prognose en levenskwaliteit van ouderen met (borst)kanker te verbeteren. In het bijzonder richt ons onderzoek zich ook op de impact van leeftijd op het immuunsysteem, dat een cruciale rol speelt bij de ontwikkeling van tumoren en waarschijnlijk ook bij de efficiëntie van vele behandelingen.

KU Leuven

Multidisciplinair borstcentrum (MBC)

Het multidisciplinair borstcentrum (MBC) richt zich op de diagnose en behandeling van alle problemen met uw borsten, zowel goedaardige borstaandoeningen als borstkanker.

www.uzleuven.be